Zwitserse gewoonten door Nederlandse ogen

Tot en met

Aug 16, 2026

Ik was mij nooit zo bewust van hoe men “tot en met” zegt in het Duits. Als in: “maandag tot en met woensdag” tegenover “maandag tot woensdag”, om aan te geven dat de woensdag erbij hoort of niet. Dat veranderde allemaal toen ik dit bord zag.

Tekst op twee borden: links 'Sommer-Ferien' met een getekende zon, rechts 'bis und mit: 13 August'.

“Bis und mit”, dat klinkt haast fout. Alsof, zoals ik wel eens doe, het letterlijk van het Nederlands naar het Duits is vertaald. Soms werkt dat. Soms niet. In dit geval zou het hebben gewerkt. Alhoewel, “bis und mit” is niet heel gebruikelijk zoals je in deze grafiek kan zien.

Er zijn verschillende manieren om tot en met aan te zeggen in het Duits, “bis zum” is veruit het populairst.

Grafiek met frequentie van Duitse voorzetsels bis zum, bis einschließlich, bis und mit en bis am van 1900 tot 2022. Bis zum toont een lichte stijging en daling, terwijl de andere voorzetsels vrijwel constant blijven op een laag niveau. Hoe vaak komen de “bis …” varianten voor in Duitstalige boeken. Bron: Google Ngram.

De andere vormen, inclusief “bis und mit” zijn een stuk minder populair. Wellicht komt dat omdat “bis und mit” alleen in Zwitserland wordt gebruikt?1

Grafiek met de relatieve frequentie van de Duitse woorden bis einschließlich, bis inklusive, bis und mit en bis zum van 1900 tot 2022. Bis einschließlich (groene lijn) piekt rond 1980. De andere termen blijven relatief stabiel en laag. Hoe vaak komen de “bis …” varianten voor in Duitstalige boeken zonder “bis zum”. Bron: Google Ngram.

  1. Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache, geraadpleegd op 16 augustus 2026 https://www.dwds.de/wb/bis%20und%20mit 

âť® Tompoes